محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1542

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

اما صاحب تحفه هروانه‌گه را به اين معنى آورده و به اين بيت فردوسى متمسك « 1 » نموده : [ بيت ] بفرمود كاين را بهروانه گه * برند و كنندش همان جا تبه و در نسخهء حليمى هروانه بمعنى شكنجه و دار الشفاء هر دو آورده و بيت فردوسى مذكور شاهد معنى اول ازينروى مىتواند بود . هزينه - [ به وزن خزينه ] خرج باشد و در سامى فى الاسامى خرج زن باشد از نان و غيره . مثالش حكيم فردوسى فرمايد بمعنى اول : بيت هزينه باندازهء گنج كن * دل از بيشى گنج بىرنج كن بمعنى دوم ابو الفرج گويد : شعر همه عالم عيال جود ويند * او دهدشان هزينه و كابين و در نسخهء ميرزا بمعنى هرروزه آمده كه به عربى ورد گويند . هوبره « 2 » - [ بباى موحده و راى مهمله . به وزن بوزده ] مرغى است كه گوشت آن در غايت لذت باشد و بتازى حبارى گويند . و هبره - بحذف واو - نيز گويند [ 1 ] . هريوه - در فرهنگ بسه معنى آورده : اول منسوب به هرى باشد . مثالش لامعى جرجانى گويد : [ بيت ] درآمدند نشابورى و هريوه دو پير * دو فاسقند شده مشتهر بمستورى دوم زن فاحشه . مثال اين معنى اين قطعهء ابو الحسن شهيد آورده : بيت چند بردارد آن هريوه خروش * نشود باده بر سرودش نوش راست گوئى كه در گلوش كسى * پوشكى را همى بمالد « 3 » گوش و بمعنى اول نيز مىتوان برد و بمعنى زر خالص نيز آورده . هاله - [ بفتح لام ] در فرهنگ بمعنى مفتن « 4 » و مفسد باشد و بمعنى رنگ كه به عربى لون گويند نيز آورده . مؤيد اين دو معنى دو بيت اديب صابر آورده كه :

--> ( 1 ) - « س » : متمسك . ( 2 ) - « س » : هومره . ( 3 ) - « س » ندارد . ( 4 ) - « س » : مغلق . ( 1 ) و بتركى توغدرى .